Kontent qismiga oʻtish

1984-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
Mezbon shahar Nassau okrugi, Nyu-York, AQSh
Stoke Mandeville, Birlashgan Qirollik
Millatlar 45 (AQSh)
41 (BQ)
Atletlar 1,800 (AQSh)
1,100 (BQ)
Musobaqalar 15 sport turi boʻyicha 375 ta musobaqa (AQSh)
10 ta sport turi boʻyicha 603 ta musobaqa (BQ)
Ochilish 1984-yil 17-iyun (AQSh)
1984-yil 22-iyul (BQ)
Yopilish 1984-yil 30-iyun (AQSh)
1984-yil 1-avgust (BQ)
Opened by
AQSh Prezidenti Ronald Reygan (AQSh)
Uels shahzodasi Charlz (BQ)
Stadium Mitchel Athletic kompleks (AQSh)
Stoke Mandeville stadioni (BQ)

1984-yilgi Nogironlar uchun moʻljallangan xalqaro oʻyinlar, odatiy holatda 1984-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari deb nomlanadi, u oʻz tarixida oʻtkazilgan yettinchi Paralimpiada oʻyinlari edi. Ikki alohida musobaqa boʻlib oʻtdi: biri Buyuk Britaniyaning Stoke Mandeville shahrida orqa miya jarohatlari boʻlgan nogironlar aravachasida harakatlanuvchi sportchilar uchun, ikkinchisi esa Amerika Qoʻshma Shtatlardagi New Yorkdagi Mitchel Athletic komplex va Hofstra universitetida serebral falaj, amputantlar va „les autres“ (boshqa nogironlik holatlari, shu jumladan koʻzi ojiz va koʻrish qobiliyati past sportchilar) uchun. Stoke Mandeville 1948-yildan beri Stoke Mandeville oʻyinlariga mezbonlik qilib kelgan boʻlib, ular Paralimpiya oʻyinlarining boshlanishi hisoblanadi. 1960-yilda Rimda boʻlib oʻtgan 9-xalqaro Stoke Mandeville oʻyinlari hozirda birinchi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari sifatida tan olingan[1].

1984-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida boʻlgani kabi, Los Angelesda boʻlib oʻtgan bu Paralimpiada oʻyinlarini ham Sovet Ittifoqi va Xitoy, Sharqiy Germaniya, Vengriya, Polsha va Yugoslaviyadan tashqari boshqa kommunistik mamlakatlar boykot qilgan[2]. Sovet Ittifoqi oʻsha paytda Paralimpiadada ishtirok etmagan va mamlakatda nogironlar (sovet amaldorlari tomonidan „invalidlar“ deb atalgan) yoʻqligini taʼkidlagan[3]. Sovet Ittifoqi 1988-yilda, Perestroyka davrida birinchi marta Paralimpiadada ishtirok etdi.

1984-yilgi Paralimpiya oʻyinlari Olimpiada oʻyinlari bilan bir xil mezbon shaharda oʻtkazilmagan soʻnggi Yozgi oʻyinlar boʻlgan. 1988-yilda Seul ikkala tadbirga ham mezbonlik qildi va bu holat keyinchalik ham saqlanib qoldi.

Marosimlar

19-iyun kuni soat 14:00da Nyu-York oʻyinlarining ochilish marosimi uchun Mitchel Park stadioniga toʻplangan 14,000 tomoshabin yomgʻirli shamol ostida qoldi[4]. Nyu-York radio boshlovchisi William B. Williams barchani salomlashish nutqi bilan tanishtirib bordi[4]. Bill Buzzeo va Dixie Ramblers, Richie Havens, The New Image Drum and Bugle Corps, ARC Gospel Chorus va Square Dance Extravaganza kabi ijrochilar taqdimot nutqidan keyin chiqish qilishdi[4]. Yopilish marosimida, ICC Prezidenti Archie Cameron oʻyinlarni sportchilar va keyingi mezbon shahar – Janubiy Koreyaning Seul shahri (1988-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari) haqida qisqa nutq soʻzlab rasman yopib berdi. Oʻyinlar bayrogʻi tushirildi va amerikalik sportchilar bayroqni sharaf stendiga olib borib, Tashkiliy qoʻmita raisi Dr William T. Callahan va Cameronga topshirdilar[4].

Maskot

Den D. Layn (Dan D. Lion)
1984-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlari maskoti (Nyu-York)
Muallif Maryanne McGrath Higgins
Maʼnosi Sher

1984-yilgi Paralimpiya oʻyinlarining maskoti – rasm oʻqituvchisi Maryanne McGrath Higgins tomonidan ishlab chiqilgan Den D. Layn (Dan D. Lion) edi. Nomni Human Resources maktabi (hozirgi Henry Viscardi School), New Yorkdagi Albertson jiddiy jismoniy nuqsonlari boʻlgan oʻquvchilar uchun maktab oʻquvchilari taklif qilishgan[5][6]. Boshqa dizaynga ega boʻlgan yana bir Den D. Layn maskoti Stoke Mandeville qismidagi oʻyinlarda Britaniya terma jamoasining maskoti boʻlgan[7]

Sport turlari

Musobaqa ishtirokchilari beshta nogironlik turi boʻyicha guruhlarga ajratilgan edi: amputantlar, serebral falaj, koʻzi ojiz, nogironlar aravachasida harakatlanuvchilar va „les autres“ (oldingi oʻyinlarda ishtirok eta olmagan jismoniy nogironlikka ega sportchilar). Nogironlar aravachasi toifasi orqa miya shikastlanishi tufayli aravachadan foydalanadigan sportchilar uchun moʻljallangan edi. Biroq amputantlar va serebral falaj toifalaridagi baʼzi sportchilar ham nogironlar aravachasida qatnashdilar. Yengil atletika sporti doirasida birinchi marta nogironlar aravachasida marafon musobaqasi oʻtkazildi. 1984-yilgi Los-Anjeles Olimpiya oʻyinlarida oʻtkaziladigan ikkita nogironlar aravachasidagi musobaqalarning saralash bosqichi Nyu-York oʻyinlari bilan birgalikda oʻtkazildi. Biroq, „paralimpiya“ terminologiyasini ishlatishning uzoq tarixiga qaramay, Qoʻshma Shtatlarda AQSh Olimpiya qoʻmitasi oʻyinlar tashkilotchilariga bu atamadan foydalanishni taqiqladi. Quyida 17 ta sport turi va ularga qaysi nogironlik toifalaridagi sportchilar qatnashishi koʻrsatilgan[8].

Medallar jadvali

Asosiy maqola: 1984-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari medallar jadvali

Mezbon davlatlar – Buyuk Britaniya va Qoʻshma Shtatlar maxsus ajratib koʻrsatilgan. Bahrayn, Xitoy, Iordaniya, Trinidad va Tobago oʻzlarining birinchi medallarini qoʻlga kiritdi, Lyuksemburg esa birinchi oltin medalini qoʻlga kiritgan.

OʻrinDavlatOltinKumushBronzaUmumiy
1 AQSh*137131129397
2 Buyuk Britaniya*107112112331
3 Kanada878269238
4 Shvetsiya834334160
5 GFR817675232
6 Fransiya716946186
7 Niderlandiya555228135
8 Avstraliya495451154
9 Polsha463921106
10 Norvegiya30303090
11 Daniya30131659
12 Ispaniya22101244
13 Belgiya21231458
14 Irlandiya20153166
15 Finlandiya18142759
16 Shveysariya18131243
17 Avstriya14201044
18 Vengriya1213328
19 Isroil11211244
20 Yugoslaviya11101132
21 Italiya9191442
22 Yaponiya97824
23 Yangi Zelandiya810725
24 Braziliya717428
25 Meksika6141737
26 Portugaliya43714
27 Gonkong35917
28 Xitoy212822
29 Trinidad va Tobago2013
30 Lyuksemburg1416
31 Kuvayt1348
32 Birma1214
33 Misr1157
34 Keniya1113
35 GDR0314
36 Islandiya02810
37 Hindiston0224
 Janubiy Koreya0224
39 Iordaniya0123
 Zimbabve0123
41 Bagama orollari0112
 Indoneziya0112
43 Bahrayn0022
Jami (43 davlat)9789518512780

Ishtirokchi MOQ delegatsiyalari

1984-yilgi Paralimpiadada 54 ta delegatsiya ishtirok etdi. Bahrayn, Xitoy, Sharqiy Germaniya, Farer orollari, Iordaniya, Lixtenshteyn, Papua Yangi Gvineya, Tailand, Trinidad va Tobago va Venesuela birinchi marta ishtirok etishdi, Hindiston va Portugaliya esa 12 yillik tanaffusdan keyin o'yinlarga qaytishdi[9].

Mezbon shaharlarda qabul qilish

Long-Aylenddagi mahalliy kollejning gumanitar fanlar professori va Avstriya terma jamoasining tarjimoni Odeda Rozental bir qator maqolalarida oʻyinlardagi muammolarni taʼkidlab o'tgan[4]. U aloqaning yomonligi, maʼmuriy muammolar va hatto avtobus haydovchilarining musobaqalarga borish yoʻlini bilmasligi kabi bir qator muammolarni taʼkidlagan, bu baʼzi jamoalarning musobaqalarni butunlay oʻtkazib yuborishiga sabab bo'lgan[4]. Rozental politsiya boshligʻining ishini qattiq tanqid qilib, boshliq „tartibsizliklarni hal qilish uchun taklif qilingan har qanday narsaga qarama-qarshi yoʻl tutdi“ deb aytgan[4]. Biroq, umumiy hisobotlar va oʻyinlarning umumiy taassuroti doʻstona muhit va koʻngillilarning qiyin sharoitda harakat qilishganini tasdiqlagan[4].

Yana qarang

Manbalar

  1. ↑ „2012 – Paralimpiya oʻyinlari uyiga qaytadi“, BBC, 2008-yil 4-iyul
  2. ↑ Bailey, Steve. Athlete First: A history of the paralympic movement. John Wiley & Sons, 2008 — 35–26-bet. ISBN 9780470058244. 
  3. ↑ Phillips, Sarah D. (2009). "'There Are No Invalids in the USSR!': A Missing Soviet Chapter in the New Disability History". Disability Studies Quarterly (Ohio State University Libraries; Society for Disability Studies) 29 (3). doi:10.18061/dsq.v29i3.936. Archived from the original on 2023-04-19. https://web.archive.org/web/20230419130519/https://dsq-sds.org/article/view/936/1111. Qaraldi: 21 July 2019. 1984-yilgi Yozgi Paralimpiada oʻyinlari]]
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Brittain, Ian. From Stoke Mandeville to Stratford: A history of the Summer Paralympic Games. Illinois: Common Ground Publishing, 2012. 
  5. ↑ „New York 1984 Paralympic Mascot Dan D. Lion – Photos & History“. www.paralympic.org. Qaraldi: 2015-yil 16-oktyabr.
  6. ↑ „New York 1984 Paralympic Summer Games“. National Paralympic Heritage Trust (1982-yil 28-fevral). Qaraldi: 2024-yil 13-oktyabr.
  7. ↑ „Mascots“. National Paralympic Heritage Trust (2023-yil 3-yanvar). Qaraldi: 2024-yil 13-oktyabr.
  8. ↑ „Stoke Mandeville & New York 1984“. Xalqaro Paralimpiya Qo'mitasi (2008). Qaraldi: 2008-yil 6-avgust.
  9. ↑ „Medal Standings – New York / Stoke Mandevile 1984 Paralympic Games“. Xalqaro Paralimpiya Qo'mitasi (2008). Qaraldi: 2008-yil 8-avgust.

Havolalar

Oʻtmishdoshi:
Arnhem 		Yozgi Paralimpiada
Nyu-York–Stoke Mandeville
VII Yozgi Paralimpiya oʻyinlari (1984) 		Vorisi:
Seul 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=1984-yilgi_Yozgi_Paralimpiada_oʻyinlari&oldid=244992" dan olindi