Kontent qismiga oʻtish

1921–1922-yillardagi Rossiya ocharchiligi

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
1921–1922-yillardagi Rossiya ocharchiligi
Fayl:1921-Famine-map.jpg
1921-yil kuzidagi ocharchilikdan zarar koʻrgan hududlar
Mamlakat Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi
Joylashuv Asosan Volgaboʻyi va Ural daryosi atrofi
Koordinatalari 48°42′29″N 44°30′48″E / 48.7081814°N 44.5133608°E / 48.7081814; 44.5133608
Davri 1921–1922
Sabablari Birinchi jahon urushi oqibatlari, Rossiya inqilobi, Rossiya fuqarolar urushi, harbiy kommunizm hukumat siyosatidagi muvaffaqiyatsizliklar (xususan, prodrazvyorstka)
Jami vafot etganlar soni Bir milliondan oʻn milliongacha (qarang: qurbonlar soni)
Yordam 768 million tonnadan ortiq un, don, guruch, loviya, choʻchqa goʻshti, sut va shakar (qarang: yordam ishlari)

1921–1922-yillardagi Rossiya ocharchiligi (ruscha: Голод в Поволжье — „Volga boʻyi ocharchiligi“) — Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasida 1921-yilning ilk bahorida boshlanib, 1922-yilgacha davom etgan ogʻir ocharchilik edi. Bu ocharchilikka qattiq qurgʻoqchilik[1], Birinchi jahon urushining hali ham davom etayotgan oqibatlari, Rossiya inqilobi tufayli yuzaga kelgan iqtisodiy tartibsizliklar, Rossiyadagi fuqarolar urushi hamda hukumatning harbiy kommunizm siyosatidagi (ayniqsa, oziq-ovqat taqsimotidagi) xatolari sabab boʻlgan. Oziq-ovqatni samarali taqsimlay olmagan temiryoʻl tizimlari esa vaziyatni yanada ogʻirlashtirgan.

Taxminlarga koʻra, ocharchilik besh million kishining hayotiga zomin boʻlgan va asosan Volga hamda Ural daryolari havzalariga taʼsir qilgan[2]. Ochlikdan sillasi quriganlarning koʻpchiligi odamxoʻrlikka yuz tutgan[3][4][5]. Vabo va terlama kabi kasalliklarning avj olishi ham ocharchilik qurbonlari sonining ortishiga sabab boʻlgan[6][7].

Kelib chiqishi

Ocharchilik boshlanishidan avval Rossiya uch yarim yillik Birinchi jahon urushini va qoʻshimcha ravishda 1918–1920-yillardagi Fuqarolar urushini boshdan kechirgan edi[8]. Bu mojarolarning aksariyati Rossiya hududida yuz bergan[9]. Rossiya fuqarolar urushi davrida 7–12 million kishi, asosan tinch aholi vakillari halok boʻlgan. Tarixchilarning qayd etishicha, bolsheviklar hokimiyatga kelishidan oldin ham Chor Rossiyasi hukumat kengashlari va boshqa muxolif partiyalar oziq-ovqatni musodara qilish tarafdori boʻlishgan[10][11][12].

Ocharchilikdan oldin 1918–1921-yillardagi Rossiya fuqarolar urushining barcha tomonlari (bolsheviklar, oqlar, anarxistlar va mustaqillikka intilgan millatlar) oziq-ovqatni uni yetishtirganlardan tortib olish, oʻz armiyalari va tarafdorlariga tarqatish hamda dushmanlariga bermaslik orqali oʻzlarini taʼminlagan. Bolsheviklar hukumati dehqonlardan hosilni arzimagan narxga yoki tekinga musodara qilgan, bu esa dehqonlarning ekin ekishni keskin kamaytirib yuborishiga sabab boʻlgan[13][14][15].

Odamxoʻrlik

Vaziyat shu qadar ayanchli ediki, ocharchilikdan aziyat chekayotganlarning salmoqli qismi odamxoʻrlikka yuz tutdi. Tarixchi Orlando Figesning soʻzlariga koʻra, „minglab holatlar“ qayd etilgan, aytilmagan holatlar soni esa, shubhasiz, bundan-da koʻp boʻlgan[16]. Samarada „odam goʻshti sotgani uchun oʻnta qassobxona yopilgan“[17]. Pugachyovda „qorongʻu tushgach, bolalarning koʻchaga chiqishi xavfli boʻlib qolgan, chunki ularni yeyish yoki goʻshtini sotish uchun oʻldiradigan odamxoʻrlar va savdogarlar toʻdalari borligi maʼlum edi“. Yaqin atrofdagi qishloqlardan birining fuqarosi shunday degan edi: „Qishloqda bir nechta oshxona bor — ularning hammasida yosh bolalarning goʻshti pishirib beriladi“[18].

Bu istisno holat emasdi — Figesning taxmin qilishicha, „Volga boʻyidagi sovet zavodlarida tayyorlangan goʻshtning salmoqli qismi… odam goʻshti boʻlgan“. Turli toʻdalar „bolalarni tutib, ularni oʻldirish va odam goʻshtini ot yoki mol goʻshti sifatida sotishga“ ixtisoslashgan, oʻta taqchillik sharoitida goʻsht manbasini topganidan mamnun xaridorlar esa koʻpincha „ortiqcha savol berib oʻtirishni“ istamagan[17].

Yordam koʻrsatish harakatlari

1921-yil yozida, tarixdagi eng dahshatli ocharchiliklardan birida, yangi sovet hukumati rahbari Vladimir Lenin Maksim Gorkiy bilan birgalikda „barcha vijdonli Yevropa va Amerika xalqlariga“ „non va dori-darmon beringiz“ deya ochiq xat orqali murojaat qildi[19]. Gorkiy 1921-yil 13-iyul kuni barcha millatlarga yoʻllagan ochiq maktubida oʻz mamlakatini ochlik yoqasiga olib kelgan hosilsizlikni tasvirladi[20]. Keyinchalik AQSh prezidenti boʻlgan Herbert Hoover bu chaqiriqqa darhol javob qaytardi va Latviya poytaxti Rigada Rossiya bilan muzokaralar olib borildi[21]. Yevropaning bu boradagi saʼy-harakatlariga esa mashhur qutb tadqiqotchisi Fridtjof Nansen „Rossiyaga yordam berish xalqaro qoʻmitasi“ (ICRR) orqali boshchilik qildi.

Manbalar

  1. ↑ Golubev, Genady; Nikolai Dronin „Geography of Droughts and Food Problems in Russia (1900–2000), Report No. A 0401“. Center for Environmental Systems Research, University of Kassel (2004-yil fevral). Qaraldi: 2016-yil 17-dekabr.
  2. ↑ „Famine of 1921–1922“ (en-US). Seventeen Moments in Soviet History (2015-yil 17-iyun). Qaraldi: 2018-yil 20-iyul.
  3. ↑ Figes, Orlando. A People's Tragedy: The Russian Revolution 1891–1924. London: Pimlico, 1997 — 777–778-bet. 
  4. ↑ Francis Haller (12 August 2003), „Famine in Russia: the hidden horrors of 1921 – ICRC (translation)“, Le Temps, published by ICRC, qaraldi: 14 March 2019
  5. ↑ Haller, Francis (12 August 2003), „Secours en temps de paix – la famine en Russie – CICR“, Le Temps (fransuzcha), published by ICRC, qaraldi: 14 March 2019
  6. ↑ Heinzen, James W.. Inventing a Soviet Countryside: State Power and the Transformation of Rural Russia, 1917–1929 (en). University of Pittsburgh Pre, 1 February 2004 — 52-bet. ISBN 978-0-8229-7078-1. 
  7. ↑ Raleigh, Donald J.. Experiencing Russia's Civil War: Politics, Society, and Revolutionary Culture in Saratov, 1917–1922 (en). Princeton University Press, 11 May 2021 — 202-bet. ISBN 978-1-4008-4374-9. 
  8. ↑ Kennan 1961.
  9. ↑ Mawdsley, Evan. The Russian Civil War. New York: Pegasus, 2007 — 287-bet. ISBN 978-1-68177-009-3. 
  10. ↑ Lih, Lars T.. What Was Bolshevism?. BRILL, 20 October 2023 — 149-bet. ISBN 978-90-04-68479-9. 
  11. ↑ Baykov, Alexander. the development of the soviet economic system (en). CUP Archive, 1946 — 16-bet. 
  12. ↑ Sanborn, Joshua A.. Imperial Apocalypse: The Great War and the Destruction of the Russian Empire. Oxford University Press, 2014 — 256-bet. ISBN 978-0-19-964205-2. 
  13. ↑ Carr, EH, 1966, The Bolshevik Revolution 1917–1923, Part 2, p. 233.
  14. ↑ Chase, WJ, 1987, Workers, Society and the Soviet State: Labour and Life in Moscow 1918–1929 pp. 26–27.
  15. ↑ Nove, A, 1982, An Economic History of the USSR, p. 62, cited in Flewers, Paul „War Communism in Retrospect“.
  16. ↑ Figes 1997, s. 777. sfn error: multiple targets (2×): CITEREFFiges1997 (help)
  17. ↑ 17,0 17,1 Patenaude, Bertrand M.. The Big Show in Bololand: The American Relief Expedition to Soviet Russia in the Famine of 1921. Stanford University Press, 2002 — 268-bet. 
  18. ↑ Figes, Orlando. A People's Tragedy: The Russian Revolution 1891–1924. London: Pimlico, 1997 — 777–778-bet. 
  19. ↑ „A century ago America saved millions of Russians from starvation“, The Economist, 11 November 2019
  20. ↑ Bartlett, Charles. „U. S. Food Relief for Communists?“, Enquirer and News, Battle Creek, MI, 2 August 1962
  21. ↑ Bartlett, Charles. „U. S. Food Relief for Communists?“, Enquirer and News, Battle Creek, MI, 2 August 1962 
"https://ziyosfera.uz/index.php?title=1921–1922-yillardagi_Rossiya_ocharchiligi&oldid=1014645" dan olindi