Kontent qismiga oʻtish
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦
Ilova test rejimida ishlamoqda: matnlar, jumlalar va soʻzlardagi xatoliklar tez orada tahrirchilar tomonidan tuzatiladi ✦

Ra: Versiyalar orasidagi farq

ZiyoSfera, erkin ensiklopediya
UzWikidan yoʻnaltirish sahifasi import qilindi
Oʻzbekiston Milliy Ensiklopediyasi (OʻZME) loyihasidan 100% asl holatida import qilindi.
#YOʻNALTIRISH [[Ra]] <!-- Bot tomonidan yaratildi -->
{|{{Infobox ship begin}}
{{Infobox ship image|image=Ra I boat.JPG|caption=„Ra I“ qayigʻi}}
{{Infobox ship career|Ship name=Ra I|Ship builder=[[Chad|Chadlik]] [[hunarmand|hunarmandlar]]|Ship launched=1969-yil 25-may|Ship homeport=[[Safi]] [[port|porti]], [[Marokash]]}}
{{Infobox ship characteristics|Ship type=tropik qamishdan yasalgan [[qayiq]]|Ship length=18 metr}}
|}
{|{{Infobox ship begin}}
{{Infobox ship image|image=Ra II boat.JPG|caption=„Ra II“ qayigʻi}}
{{Infobox ship career|Ship name=Ra II|Ship builder=[[Janubiy Amerika]]ning [[Aymara|Aymara hindulari]] va [[Misr]]lik [[hunarmand]]lar|Ship launched=1970-yil 17-may|Ship homeport=[[Safi]] [[port|porti]], [[Marokash]]}}
{{Infobox ship characteristics|Ship type=tropik qamishdan yasalgan [[qayiq]]|Ship length=12 metr}}
|}
 
'''„Ra“ kemalari''' (qadimgi misrliklarning quyosh xudosi [[Amon|Amon-Ra]] nomidan) – [[papirus|papirus oʻsimligi]]dan yasalgan [[qayiq]], kema. Qadimgi misrliklar kemasi nusxasiga koʻra qurilgan (uzunligi 12 m, kengligi 5 m). „Ra“da [[Xeyerdal Tur|Tur Xeyerdal]] 7 kishidan iborat baynalmilal ekipaj bilan birga qadimgi misrliklarni [[Amerika (qitʼa)|Amerika]]ga suzib borishlari mumkinligini isbotlash maqsadida [[ekspeditsiya]] uyushtirgan. 1969—1970-yillarda 2 ta „Ra“ qayiqlarida ekspeditsiya uyushtirilgan<ref>Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 7-jild: Parchin—Soliq. T.:„Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti“, 2004.</ref>.
 
== Nazariyaning yuzaga kelishi ==
Mashhur [[norveglar|norveg]] sayyohi va olimi [[Xeyerdal Tur|Tur Xeyerdal]] 1955-yili [[Pasxa oroli]]ga qilgan sayohati vaqtida tropik qamish (papirus)dan yasalgan kemalarning tasvirini topadi. Bu esa unda [[Inklar imperiyasi|inklar]]gacha boʻlgan [[Amerika (qitʼa)|Amerika]] aholisi okeanni qamishdan yasalgan kemalarda kesib oʻtgan boʻlishi mumkin, degan fikrni uygʻotadi. Xeyerdal tropik qamishdan kema yasab, unda [[Atlantika okeani]]ni suzib oʻtishga qaror qilgan<ref>Gadoyev K., Berdiyeva S. Jahongashta sayyoh-olimlar. Toshkent: „Oʻzbekiston“, 2011. 236-bet.</ref>.
 
== „Ra-1“ ==
=== „Ra-1“ ekspeditsiyasi ===
[[Chad|Chadlik]] ustalar tomonidan [[qadimgi Misr]] kemalarga monand qilib tayyorlangan „Ra“ deb nomlangan kema 7 mamlakat aʼzolaridan iborat 7 kishilik ekipaj bilan [[BMT]] bayrogʻi ostida sayohat qilgan. [[Xeyerdal Tur|Xeyerdal]] oʻzining yetti kishilik xalqaro ekipajiga [[SSSR]]dan shifokor, olim, ingliz tilini mukammal biladigan jurnalist [[Yuriy Senkevich]]ni taklif qilgandi. Kema 1969-yil bahorida [[Marokash]]ning [[Safi]] portidan joʻnab ketgan va [[Shimoliy ekvatorial oqim]] taʼsirida 5 ming kilometr yoʻl bosib oʻtdi va sayohat tugashiga bir hafta qolganida kemadagi nosozlik tufayli Janubiy Amerika yaqinida muvaffaqiyatsizlikka uchradi<ref>Gadoyev K., Berdiyeva S. Jahongashta sayyoh-olimlar. Toshkent: „Oʻzbekiston“, 2011. 237-bet.</ref>.
=== „Ra-1“ ekipaji ===
Ekipaj tarkibiga ekspeditsiya rahbari [[Xeyerdal Tur|Tur Xeyerdal]]dan tashqari navigator [[Norman Beyker]] ([[AQSh]]), kino operatori [[Karlo Mauri]] ([[Italiya]]), shifokor [[Yuriy Senkevich]] ([[SSSR]]), antropolog [[Santyago Genoves]] ([[Meksika]]), papirus mutaxasisi [[Abdulla Jibrin]] ([[Chad]]) va fotosuratchi [[Georges Surial]] ([[Misr]]) kirgan<ref>{{veb manbasi |last1=Krohg |first1=Kerstin |title=Ra, 1969 - Ra II 1970 |url=https://www.kon-tiki.no/en/heyerdahls-expeditions/ra-1969-ra-ii-1970 |website=Kon-Tiki Museum |publisher=25.02.2024 |accessdate=09.06.2024}}</ref>.
 
== „Ra-2“ ==
=== „Ra-2“ ekspeditsiyasi ===
10 oydan soʻng 1970-yil [[Xeyerdal Tur|Tur Xeyerdal]] „Ra-2“ papirus kemasida 57 kun suzib, [[Karib dengizi]] sharqidagi [[Barbados]]ga yetib oladi. Bu tajribasi bilan [[Xeyerdal Tur|Tur Xeyerdal]] qadimgi dengizchilar [[Kanar oqimi]]dan foydalangan holda [[Atlantika okeani]] orqali [[Janubiy Amerika]] va undan keyin [[Tinch okeani]]ga suzishlarni amalga oshirganliklarini isbot qilgan<ref>Gadoyev K., Berdiyeva S. Jahongashta sayyoh-olimlar. Toshkent: „Oʻzbekiston“, 2011. 237-bet.</ref>.
=== „Ra-2“ ekipaji ===
Abdulla Jibrindan tashqari „Ra-1“ sayohati ekipaji yangi ekspeditsiyaga qoʻshildi. Ekipaj tarkibiga [[Xeyerdal Tur|Xeyerdal]]dan tashqari navigator [[Norman Beyker]] ([[AQSh]]), kino operatorlari [[Karlo Mauri]] ([[Italiya]]) va [[Key Oxara]] ([[Yaponiya]]), shifokor [[Yuriy Senkevich]] ([[SSSR]]), antropolog [[Santyago Genoves]] ([[Meksika]]), ekologik kimyogar [[Madanni Ait Uhanni]] ([[Marokash]]) va fotosuratchi [[Georges Surial]] ([[Misr]]) kirgan<ref>{{veb manbasi |last1=Krohg |first1=Kerstin |title=Ra, 1969 - Ra II 1970 |url=https://www.kon-tiki.no/en/heyerdahls-expeditions/ra-1969-ra-ii-1970 |website=Kon-Tiki Museum |publisher=25.02.2024 |accessdate=09.06.2024}}</ref>.
 
== Manbalar ==
{{manbalar}}
{{OʻzME}} 
 
[[Turkum:Kemalar]]
[[Turkum:Sayohat]]
[[Turkum:Xalqaro dengiz voqealari]]
[[Turkum:Ilmiy tadqiqotlar]]

$2, $3 dagi (joriy) koʻrinishi

Ra I boat
„Ra I“ qayigʻi
Tarix
Nomi: Ra I
Quruvchisi: Chadlik hunarmandlar
Dengizga tushirilishi: 1969-yil 25-may
Asosiy porti: Safi porti, Marokash
Umumiy tavsif
Turi: tropik qamishdan yasalgan qayiq
Uzunligi: 18 metr
Ra II boat
„Ra II“ qayigʻi
Tarix
Nomi: Ra II
Quruvchisi: Janubiy Amerikaning Aymara hindulari va Misrlik hunarmandlar
Dengizga tushirilishi: 1970-yil 17-may
Asosiy porti: Safi porti, Marokash
Umumiy tavsif
Turi: tropik qamishdan yasalgan qayiq
Uzunligi: 12 metr

„Ra“ kemalari (qadimgi misrliklarning quyosh xudosi Amon-Ra nomidan) – papirus oʻsimligidan yasalgan qayiq, kema. Qadimgi misrliklar kemasi nusxasiga koʻra qurilgan (uzunligi 12 m, kengligi 5 m). „Ra“da Tur Xeyerdal 7 kishidan iborat baynalmilal ekipaj bilan birga qadimgi misrliklarni Amerikaga suzib borishlari mumkinligini isbotlash maqsadida ekspeditsiya uyushtirgan. 1969—1970-yillarda 2 ta „Ra“ qayiqlarida ekspeditsiya uyushtirilgan[1].

Nazariyaning yuzaga kelishi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mashhur norveg sayyohi va olimi Tur Xeyerdal 1955-yili Pasxa oroliga qilgan sayohati vaqtida tropik qamish (papirus)dan yasalgan kemalarning tasvirini topadi. Bu esa unda inklargacha boʻlgan Amerika aholisi okeanni qamishdan yasalgan kemalarda kesib oʻtgan boʻlishi mumkin, degan fikrni uygʻotadi. Xeyerdal tropik qamishdan kema yasab, unda Atlantika okeanini suzib oʻtishga qaror qilgan[2].

„Ra-1“ ekspeditsiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Chadlik ustalar tomonidan qadimgi Misr kemalarga monand qilib tayyorlangan „Ra“ deb nomlangan kema 7 mamlakat aʼzolaridan iborat 7 kishilik ekipaj bilan BMT bayrogʻi ostida sayohat qilgan. Xeyerdal oʻzining yetti kishilik xalqaro ekipajiga SSSRdan shifokor, olim, ingliz tilini mukammal biladigan jurnalist Yuriy Senkevichni taklif qilgandi. Kema 1969-yil bahorida Marokashning Safi portidan joʻnab ketgan va Shimoliy ekvatorial oqim taʼsirida 5 ming kilometr yoʻl bosib oʻtdi va sayohat tugashiga bir hafta qolganida kemadagi nosozlik tufayli Janubiy Amerika yaqinida muvaffaqiyatsizlikka uchradi[3].

„Ra-1“ ekipaji

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ekipaj tarkibiga ekspeditsiya rahbari Tur Xeyerdaldan tashqari navigator Norman Beyker (AQSh), kino operatori Karlo Mauri (Italiya), shifokor Yuriy Senkevich (SSSR), antropolog Santyago Genoves (Meksika), papirus mutaxasisi Abdulla Jibrin (Chad) va fotosuratchi Georges Surial (Misr) kirgan[4].

„Ra-2“ ekspeditsiyasi

[tahrir | manbasini tahrirlash]

10 oydan soʻng 1970-yil Tur Xeyerdal „Ra-2“ papirus kemasida 57 kun suzib, Karib dengizi sharqidagi Barbadosga yetib oladi. Bu tajribasi bilan Tur Xeyerdal qadimgi dengizchilar Kanar oqimidan foydalangan holda Atlantika okeani orqali Janubiy Amerika va undan keyin Tinch okeaniga suzishlarni amalga oshirganliklarini isbot qilgan[5].

„Ra-2“ ekipaji

[tahrir | manbasini tahrirlash]

Abdulla Jibrindan tashqari „Ra-1“ sayohati ekipaji yangi ekspeditsiyaga qoʻshildi. Ekipaj tarkibiga Xeyerdaldan tashqari navigator Norman Beyker (AQSh), kino operatorlari Karlo Mauri (Italiya) va Key Oxara (Yaponiya), shifokor Yuriy Senkevich (SSSR), antropolog Santyago Genoves (Meksika), ekologik kimyogar Madanni Ait Uhanni (Marokash) va fotosuratchi Georges Surial (Misr) kirgan[6].

  1. ↑ Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi. 7-jild: Parchin—Soliq. T.:„Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi Davlat ilmiy nashriyoti“, 2004.
  2. ↑ Gadoyev K., Berdiyeva S. Jahongashta sayyoh-olimlar. Toshkent: „Oʻzbekiston“, 2011. 236-bet.
  3. ↑ Gadoyev K., Berdiyeva S. Jahongashta sayyoh-olimlar. Toshkent: „Oʻzbekiston“, 2011. 237-bet.
  4. ↑ Krohg, Kerstin „Ra, 1969 - Ra II 1970“. Kon-Tiki Museum. 25.02.2024. Qaraldi: 2024-yil 9-iyun.
  5. ↑ Gadoyev K., Berdiyeva S. Jahongashta sayyoh-olimlar. Toshkent: „Oʻzbekiston“, 2011. 237-bet.
  6. ↑ Krohg, Kerstin „Ra, 1969 - Ra II 1970“. Kon-Tiki Museum. 25.02.2024. Qaraldi: 2024-yil 9-iyun.